الملك المنصور قلاوون ، امير مصر ، در نزديكى باب السلام وضوخانه‌اى وسيع با اتاقهايى در اطراف آن و با آبى روان بنا شد كه تصدى ساختمان آن با امير علاء الدين معروف به اقمر بود . « 1 » قلاوون گنبدى چوبى با طبلهء هشت ضلعى ( هشت تركى ) بالاى ضريح نبوى ساخت . « 2 » در سال 725 هجرى قمرى الملك الناصر محمد بن قلاوون سقف قسمت شرقى مسجد و آستانهء درها و قسمت غربى مسجد پيامبر ( ص ) را تعمير كرد . در سال 813 الاشرف برسباى دو رديف رواق مسقف در طرف قبلهء مسجد و در كنار صحن ساخت و قسمتهاى مخروب را نيز تعمير كرد . در سال 853 هجرى قمرى جقمق ظاهرى سقف آرامگاه شريف حضرت رسول ( ص ) و بعضى از سقفهاى فروريخته مسجد را تعمير كرد . در سال 879 الملك الاشرف قايتباى تعميراتى اساسى در سقفها ، ستونها ، ديوارها و مناره‌هاى مسجد آغاز كرد . در شب سيزدهم ماه رمضان سال 886 در اثر رعدوبرق ، منارهء رئيسيه فروريخت و ديوار و بيشتر ستونهاى مقابل مناره خراب شد و مقصوره ، منبر ، كتب و مصاحف ( قرآنها ) بجز آرامگاه شريف پيامبر ( ص ) همه آتش گرفت . چون خبر آتش‌سوزى به اشرف قايتباى رسيد ، امير سنقر الجمالى را براى تعمير مسجد پيامبر ( ص ) به مدينه فرستاد . « 3 » در اين تعميرات بر بالاى آرامگاه حضرت رسول ( ص ) گنبد سفيد يا كبود رنگى كه قبة البيضاء و قبة الزرقاء گفته مىشد ، ساخته شد . قايتباى دستور داد مناره‌اى ( منارهء پنجم ) هم در جناح غربى مسجد اضافه كنند . « 4 » در دورهء تركان عثمانى مسجد مدينه به تعميرات كلى نياز داشت ؛ چون در نوسازى سال 867 ، در ايام مماليك مصر ، تعمير كلى در حرم نبوى صورت نگرفته بود ، سلطان سليمان عثمانى در سال 940 منارهء غربى و همچنين سردر گوشهء جنوب غربى مسجد ، معروف به باب السلام ، را بازسازى كرد كه هم‌اكنون نام وى بر كاشيهاى سردر باب السلام ديده مىشود . براى نخستين‌بار محرابى براى امام جماعت حنفيان ، كه خليفهء

--> ( 1 ) . سفرنامه ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 122 . ( 2 ) . مكه مكرّمه ، مدينه منوره ؛ ص 160 . ( 3 ) . مراة الحرمين ؛ ص 463 ، 465 و 466 . ( 4 ) . مكه مكرّمه ، مدينه منوره ؛ ص 160 .